NL
.
De echte slachtoffers van cancel culture zijn niet binnen drie weken weer op tv
De echte slachtoffers van cancel culture zijn niet binnen drie weken weer op tv
De echte slachtoffers van cancel culture zijn niet binnen drie weken weer op tv

Na een anekdote over verkrachting van een bewusteloze vrouw was Johan Derksen drie weken 'gecanceld'. Nu is hij terug met Vandaag Inside. Volgens Sander Philipse opnieuw een bewijs dat we geen oog hebben voor de mensen die écht niet aan het woord komen.

Wat vroeger 'politieke correctheid' werd genoemd, heet nu 'cancel culture'. Johan Derksen zou daar het slachtoffer van zijn geworden, toen hij werd bekritiseerd om een anekdote bij Vandaag Inside over het verkrachten van een bewusteloze vrouw met een kaars. Binnen een week gaven Derksen en zijn tafelgenoten Genee en Van der Gijp de brui aan het programma, dat vanavond tóch weer terugkeert.

Roepen dat iets cancelcultuur is en waarschuwen voor een cultuur waarin mensen zich niet uit durven spreken uit angst voor represailles is vaak hypocriet. De mensen die écht niet meer aan het woord durven of kunnen komen, of dat überhaupt al nooit kwamen, verdwijnen verder uit beeld. Het roept de vraag op: wie worden er nou eigenlijk écht gecanceld?
Vandaag ontslagen, morgen weer aangenomen

Op social media lijkt de vuistregel te zijn: mensen met wie ik het eens ben worden 'gecanceld', maar de mensen met wie ik het oneens ben krijgen 'gewoon terechte kritiek'. Dat is fijn, want dan hoef je ook geen moeilijke vragen meer te beantwoorden over wat we dan precies niet horen door die niet-gespecificeerde 'angst voor represailles'.

In 2020 waarschuwden ruim 150 prominente schrijvers en denkers in een open brief voor 'cancelcultuur'. Maar van de zes gevallen die in de brief genoemd worden, blijft bij nadere beschouwing weinig over.

Ondanks wat dramatisch gedoe van columnisten en commentatoren over de vreselijke 'morele chantage' van mensen die protesteren tegen racisme, loopt het ook in Nederland niet over van die ontzettend zware gevolgen. Johan Derksen werd al eerder 'gecanceld', net als tafelgenoot René van der Gijp. (Lees: ze werden bekritiseerd om hun racistische en homofobe uitspraken.) Destijds wilde zendermagnaat Talpa ze gewoon op tv houden.
Composite of Portraits With Varying Shades of Skin    
Over racisme debatteer je niet, je bestrijdt het

Waarom OneWorld stopt met het woord 'racismedebat'.

Schrijver Robert Vuijsje werd uitgebreid bekritiseerd vanwege zijn racistische beschrijvingen van Zwarte vrouwen in Alleen maar nette mensen, maar heeft sindsdien nog zeven boeken geschreven en publiceert wekelijks een uitgebreid interview in De Volkskrant.

Ook Jort Kelder is al vaak bekritiseerd om racistische uitspraken en zijn vriendschap met Thierry Baudet, maar mocht in de zomer van 2020 zowaar 'het grote racismedebat' van de AVROTROS op de publieke omroep presenteren.

En zelfs wanneer er wel gevolgen op de korte termijn zijn voor iemands carrière, valt dat op de langere termijn meestal reuze mee. Voetbaltrainer Ron Jans werd ontslagen door het Amerikaanse Cincinnati FC wegens 'racial insensitivity' (hij had het n-woord meegezongen in de kleedkamer en het afschaffen van slavernij ingezet als motivatiespeech voor een wedstrijd) en werd een paar maanden later aangesteld als hoofdtrainer van FC Twente.
ADO Den Haag v Willem II - Dutch Eredivisie    
Het gaat niet om Ron Jans, maar om Nederlands racisme

Nederland had Jans' woordgebruik keihard moeten afkeuren, schrijft Marvin Hokstam.

En neem Frits Huffnagel. Die vertrok na racistische uitspraken over vluchtelingen en een uitgebreide campagne van activisten als voorzitter van Amsterdam Pride, en kreeg meteen een wekelijkse column in de Telegraaf.

Al die 'cancellations' hebben deze mannen toch niet echt monddood gemaakt, en over een gebrek aan inkomsten kunnen ze volgens mij ook niet klagen.
De echte slachtoffers

Dat wil niet zeggen dat er geen persoonlijke gevolgen zijn voor diegenen die doelwit worden van een storm van online kritiek of zelfs haatcampagne. Maar de slachtoffers die daarvan de meeste gevolgen voelen, zijn doorgaans niet degenen die bekend worden als slachtoffer van iets wat cancel culture wordt genoemd. Dan gaat het eerder over gemarginaliseerde mensen, die makkelijk doelwit worden van haatcampagnes en voor wie weinig mensen op zullen komen in het publieke debat.

    "

    Sylvana Simons was een populaire presentator, totdat ze zich uitsprak tegen racisme
    Tweet dit

Zulke haatcampagnes zijn dagelijks te vinden op Twitter, zoals we zien gebeuren met historicus Nancy Jouwe, die op de avond dat Kelder op een andere zender het 'Racismedebat' organiseerde aanschoof bij het racismegesprek, waar zij het punt maakte dat de Nederlandse staat racisme pas serieus ging nemen na gewelddadige acties van activisten in de jaren 70 en 80. Een clipje daarvan ging viraal, omdat het geïnterpreteerd werd als een goedkeuring van geweld. En dat terwijl Jouwe - niet voor niets historicus - geen moreel oordeel uitsprak, maar een duiding gaf van de geschiedenis.

    Dat was niet mijn punt.
    1. Het activisme in de jaren 70/80 was veel gewelddadiger dan nu, weten we dat nog? Blijkbaar niet.
    2. Het waren historische momenten, zeg ik als historicus. En nee, niet om daarmee geweld goed te praten maar het waren kantelpunten! Zie 't hele gesprek. https://t.co/h4BXlz3ZCi

    — Nancy Jouwe (@NancyJouwe) July 13, 2020

Zulke campagnes hebben vaak persoonlijke gevolgen. Jerry Afriyie raakte zijn baan als beveiliger kwijt na zijn arrestatie tijdens een anti-Zwarte Piet-demonstratie, omdat hij geen Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) meer kon krijgen. Sylvana Simons was een populaire presentator, totdat ze zich begon uit te spreken tegen racisme. In 2015 sloot de producent van de theatertour LULverhalen haar uit na één optreden, omdat het publiek woedend de zaal verliet toen ze over Zwarte Piet begon. En in 2016 moest ze beveiligd worden na bedreigingen. Tot op de dag van vandaag vind je in de Twitter- of Facebook-commentaren over Afriyie of Simons steevast bedreigingen.

Gamergate: voorloper van online haatcampagnes

In het najaar van 2014 kreeg de Amerikaanse game-ontwikkelaar Zoë Quinn zoveel bedreigingen dat hen (Quinn is non-binair) moest verhuizen, hun leven moest anonimiseren, en hun carrière gedag kon zeggen. Reactionaire gamers zagen Quinn als de personificatie van feminisme, antiracisme en politieke correctheid in games.

De haatcampagne van mensen die Quinn en later ook andere progressieve (veelal vrouwelijke) gamemakers en -commentatoren probeerden te de-platformen, staat bekend als 'Gamergate'. Het wordt vaak gezien als een vroege voorloper van mainstream extreemrechtse online campagnes. Gamergate werd gekenmerkt door anonieme en vaak misogyne persoonlijke aanvallen. Andere slachtoffers van de campagne waren de feministische mediacriticus Anita Sarkeesian en game-ontwikkelaar Brianna Wu.
Dubbele moraal

De aandacht voor prominente en vocale figuren die 'gecanceld' worden, ontbreekt voor gevallen die niet in het plaatje passen van door antiracisme of sociale rechtvaardigheid gedreven kritiek. Zo schreef publicist Arjen van Veelen in 2020 al in De Groene Amsterdammer een uitgebreid essay om zich uit te spreken tegen de 'cancel culture', die volgens hem 'de genadeloosheid van kinderbreinen en de intellectuele eerlijkheid van een sprinkhanenplaag' heeft.

Als voorbeeld uitte Van Veelen zijn woede over de kritiek op de Amerikaanse auteur Jeanine Cummins. Cummins, een witte vrouw, had een boek geschreven vanuit het perspectief van een Mexicaanse vluchteling. Dat kon op stevige kritiek rekenen van vooral Mexicaanse en Mexicaans-Amerikaanse critici, die het boek stereotiep en onrealistisch vonden. Een aantal boekhandels annuleerde daarop evenementen rond het boek, en haar boektour werd geannuleerd. Overigens stond het boek toen Van Veelen zijn kritiek publiceerde boven aan de New York Times-bestsellerlijst, en het zou in totaal 22 weken in de lijst blijven staan.

    "

    Wat doet de angst voor 'cancellation' met gemarginaliseerde stemmen?
    Tweet dit

Terwijl Van Veelen de storm van kritiek rond Cummins schokkend vond, heeft hij er zelf weinig moeite mee om Zwarte
De auteur schrijft Zwart met een hoofdletter om aan te geven dat Zwart niet enkel naar een huidskleur, maar ook naar een cultuur verwijst. In het geval van zwart/Zwart handhaaft OneWorld de keuze die de auteur maakt, mits die consequent gebeurt.
1 Nederlandstaligen aan te vallen, en iedere keer dat een antiracistisch perspectief de krant haalt moeilijk te doen. Toen de Vlaamse journalist Sabrine Ingabire bijvoorbeeld schreef dat Zwarte mensen in de meeste gevallen beter in staat waren Zwarte mensen te interviewen, noemde hij Ingabires essay 'zuiver racistisch'. Hij kreeg veel bijval van collega-journalisten, die massaal over Ingabire vielen. Het nog steeds zeer witte Nederlandse redactieland leek haar publiekelijk en massaal op haar plaats te zetten.

En toen? Hoeveel van die redacteuren, die veelal de macht hebben om mensen opdrachten te geven of werk te ontzeggen, zullen weigeren om nog met Ingabire te werken? Wat doet de angst voor zúlke 'cancellation' met gemarginaliseerde stemmen? En hoeveel stemmen hebben we verloren omdat zij de negatieve, overtrokken reacties zagen, iedere keer dat iemand anders publiekelijk iets antiracistisch durfde te zeggen?
"

Prominente, veelal witte mensen die 'gecanceld' worden, zijn zo weer op een nieuwe plek te vinden
Tweet dit

Uiteindelijk is dát waar we het over moeten hebben, als weer iemand over 'cancel culture' begint: waarom de gevolgen voor gemarginaliseerde mensen van zulke social media-controverses vaak veel groter zijn dan voor de luide stemmen die zo verongelijkt van zich laten horen vanuit hun ivoren toren. De prominente, veelal witte mensen die zogenaamd gecanceld worden wegens racisme zijn binnen afzienbare tijd weer op hun oude of een comfortabele nieuwe plek te vinden, en ondervinden weinig hinder in hun professionele leven.

Maar voor gemarginaliseerde mensen die gecanceld worden omdat zij zich uitspraken tegen (bijvoorbeeld) racisme zijn de gevolgen vaak veel groter en significanter. En als we naar Nederlandse media als geheel kijken, ontbreekt het niet bepaald aan goed betaalde stemmen die antiracisme belachelijk maken, gaan steigeren bij iedere kritiek op racistische uitspraken, en zelf het liefst al die mensen van kleur die iets tegen racisme zeggen de mond zouden willen snoeren.

Een eerdere versie van dit opiniestuk verscheen op OneWorld.nl op 14 juli 2020, naar aanleiding van een open brief tegen cancelcultuur van ruim 150 prominente schrijvers en denkers.
Hard discussion.    
'Nee, omgekeerd racisme bestaat niet'

Er is namelijk geen systeem dat witte mensen het leven moeilijker maakt.

    De auteur schrijft Zwart met een hoofdletter om aan te geven dat Zwart niet enkel naar een huidskleur, maar ook naar een cultuur verwijst. In het geval van zwart/Zwart handhaaft OneWorld de keuze die de auteur maakt, mits die consequent gebeurt.
Terug