NL
.
Racisme aan de Europese grenzen is staande praktijk
Bron: nrc.nl
Racisme aan de Europese grenzen is staande praktijk
Het was 17 februari, toen ik op het treinstation van Lviv, in het westen van Oekraïne, Nonso Okwuwa Obehi tegenkwam. Vanuit Washington, Londen en Brussel zwollen de berichten aan over een aanstaande Russische invasie vanuit het oosten van het land. Maar Obehi vond het tijd om van het veilige westen, waar hij twee dagen had gebivakkeerd, weer terug te reizen naar de hoofdstad Kiev. "De spanning lijkt een beetje uit de lucht nu, dus we gaan weer terug en het aankijken", zei hij terwijl hij drie zware koffers de trap op zeulde. Zijn twee kinderen en zijn vrouw reisden mee. Kiev was thuis voor het gezin, waar beide ouders hun masters-studie doen. "Het is cool om hier te wonen. De mensen zijn vriendelijk en Kiev is een stuk aangenamer dan Lagos", vertelden ze.

Bram Vermeulen is journalist en deed afgelopen jaren voor NRC, NOS en VPRO veelvuldig verslag vanaf de grenzen van de Europese Unie.

Naar schatting 20 procent van de buitenlandse studenten in Oekraïne komt uit Afrikaanse landen. Onder hen zitten zo'n 4.000 Nigerianen. Oekraïne groeide in de afgelopen jaren uit tot een gewilde bestemming voor Afrikaanse studenten, omdat het land makkelijker studentenvisa afgeeft en gastvrijer is dan de meeste Europese landen.

Maar de Russische inval in Oekraïne legt pijnlijk de keerzijde bloot. Afrikaanse, Aziatische en Caribische studenten filmden met hun mobiele telefoons hoe ze werden tegengehouden op de treinstations van Kiev en Lviv om het land te ontvluchten. Ze legden vast hoe er voor de grens met Polen door grensbewakers en militairen twee rijen werden gemaakt: een voor witte Oekraïense vluchtelingen, en een andere voor niet-witte vluchtelingen. De 24-jarige Congolese bouwkunde-studente Grace Kass vertelde aan Time Magazine hoe de Oekraïense politie groepen Nepalese, Indiase en Somalische vluchtelingen met wapenstokken te lijf ging.
Beschaving

De verhalen aan de grens zijn zo alarmerend dat zelfs de president van Nigeria, Muhammadu Buhari, zich genoodzaakt voelt om zich uit te spreken. "Van de video's en getuigenissen van degenen die in contact staan met onze consulaire medewerkers komen verontrustende berichten dat de Oekraïense politie weigert Nigerianen op bussen en treinen toe te laten die naar de grens met Oekraïne en Polen gaan", zei Buhari. "Een groep Nigeriaanse studenten is al zo vaak geweigerd dat ze geen andere keus hebben dan opnieuw door Oekraïne te reizen om te proberen het land via Hongarije te ontvluchten."

NOS-verslaggever Arjen van der Horst zag dinsdagavond hoe een groep extreem-rechtse Poolse jongeren het treinstation van Przemysl probeerde binnen te dringen en het gemunt hadden op zwarte vluchtelingen. Die haat staat misschien haaks op de gastvrijheid die veel Polen de afgelopen dagen lieten zien voor witte en christelijke vluchtelingen uit Oekraïne. Maar niet op het beleid dat al jaren wordt gevoerd aan Europa's grenzen en de dehumaniserende taal van politici en journalisten over vluchtelingen uit andere werelddelen.
Lees ook: Waarom blijft Europa stil over vluchtelingenbeleid?

Je hoorde die taal ook deze week weer. "Met alle respect maar deze plaats is niet zoals Irak of Afghanistan die al decennia in oorlog zijn. Dit is een relatief beschaafde, relatief Europese - ik moet hier mijn woorden zorgvuldig kiezen - stad", zei de veteraan-correspondent van CBS News Charlie D'Agata vanuit Kiev. Zijn commentaar kreeg zoveel kritiek dat hij zijn excuses moest aanbieden. "Het is allemaal heel emotioneel voor me omdat ik Europese mensen met blauwe ogen en blond haar vermoord zie worden", zei de op een na hoogste aanklager van Oekraïne, David Sakvarelidze, tegen de BBC. Hij bleef onweersproken.

De buitenlandse correspondentenclub in Nairobi schrok zo van deze berichtgeving dat ze een urgente oproep deed aan de collega's in Oekraïne. "Journalistiek is een instrument dat het juk van racisme kan breken. De bevooroordeelde uitspraken van onze westerse collega's moet fel worden veroordeeld. Laten we duidelijk blijven maken hoe burgers overal te lijden hebben onder geweld, waar ook ter wereld."
'Hybride aanval'

Nederlandse redacties dringen er bij hun verslaggevers al jaren op aan altijd over "migranten en vluchtelingen" te spreken, voor het geval er iemand in de volgepakte boten op de Middellandse Zee zou zitten die met economische motieven naar Europa kwam. Er wordt zelfs over 'migranten' gesproken, als het over mensen gaat die uit Syrië, Irak en Afghanistan vluchten, landen die we net als Oekraïne voor onze ogen vernietigd hebben zien worden.

    'Hybride aanval' hoorde ik veel uit de mond van Griekse grensbewakers

In september sprak de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, over een "hybride aanval" toen duizenden vluchtelingen via Belarus naar Polen probeerden te reizen. Dat militaire denken noopte tot militair handelen. Het Poolse leger werd ingezet om de vluchtelingen te bestrijden, de grens werd tot militaire zone verklaard. Het excuus hiervoor was dat de president van Belarus de tickets van de vluchtelingen zou hebben gefinancierd. Maar aan de Griekse, Hongaarse, Bosnische en Kroatische grenzen wordt de niet-witte vluchteling al jaren eveneens niet als een humanitair maar als een veiligheidsprobleem gezien. De term 'hybride aanval' hoorde ik veel uit de mond van Griekse grensbewakers.

Het vijanddenken rechtvaardigde dat de Europese Unie in de afgelopen jaren een groot deel van zijn defensie-uitgaven besteedde aan het bestrijden van vluchtelingen. Drones, muren, wachttorens, warmte-camera's. Het budget van grensagentschap Frontex verhonderdvoudigde van 6 miljoen euro in 2005 tot meer dan 543 miljoen euro per jaar in 2021. Door de aanhoudende onthullingen over de betrokkenheid van Frontex bij gewelddadige pushbacks zag het Europees parlement zich dit jaar gedwongen een nieuwe budgetverhoging met 12 procent tegen te houden.

De oorlog in Oekraïne maakt pijnlijk duidelijk hoe de aandacht de afgelopen jaren op de verkeerde vijand lag. Dit conflict bracht ook een lichtpuntje. Verslaggevers noemen mensen die een oorlog ontvluchtten weer wat ze zijn: vluchtelingen.
Terug