NL
.
Adviezen van de Ombudsman bij klachten over etnisch profileren
Adviezen van de Ombudsman bij klachten over etnisch profileren
Kort samengevat
De Ombudsman adviseert om bij klachten over etnisch profileren de bewijslast om te draaien. Kan de overheid, zoals de politie of de KMar, niet uitleggen waarom bepaalde keuzes gemaakt zijn? Dan heeft de overheid "niet aannemelijk gemaakt dat etniciteit geen rol heeft gespeeld en zal ervan moeten worden uitgegaan dat dit wel het geval was." De Ombudsman gaat in op veel voorkomende redenen voor een controle, zoals een steekproef, een signalement, een onderbuikgevoel en zet uiteen hoe deze redenen kritisch bevraagd moeten worden door klachtbehandelaars

Hoe beoordeel je een klacht over etnisch profileren? Dat is de hoofdvraag van het rapport 'Verkleurde beelden'. Het rapport bevat veel adviezen aan klachtbehandelaars en begint met twee opvallende adviezen aan ambtenaren zoals de agent, de boa of de Marechaussee.

Advies aan ambtenaren
Het kan zijn dat een ambtenaar zich persoonlijk aangevallen voelt door bepaalde opmerkingen of omdat hij wordt gefilmd. Toch moet de ambtenaar volgens de Ombudsman zijn gevoelens opzij zetten, professioneel blijven, niet iemand verwijten de 'discriminatie-kaart' te trekken en geen discriminerende opmerkingen maken.

Als burgers vragen stellen of kritiek hebben over ongelijke behandeling, moeten ambtenaren er rekening mee houden dat de burger dit misschien al vaker heeft meegemaakt. Volgens de Ombudsman mag van de overheid verwacht worden dat daarnaar geluisterd wordt, dat die kritiek serieus genomen wordt en dat de ambtenaar de-escaleert.

Adviezen aan klachtbehandelaars
De Ombudsman stelt dat als in de klachtbehandeling blijkt dat etniciteit een rol heeft gespeeld in de selectie, er goed gemotiveerd en juridisch sluitend geconcludeerd moet worden dat dit objectief gerechtvaardigd was. Volgens de Ombudsman is er "vooralsnog geen aanleiding om aan te nemen" dat etniciteit een rol mag spelen bij maken van onderscheid op etniciteit. Er moet dus wel een hele goede reden voor zijn om etniciteit mee te laten wegen - en de Ombudsman kan er eigenlijk geen bedenken.

Als niet duidelijk is of etniciteit een rol gespeeld heeft in de selectie, maar de klager denkt dat hier mogelijk wel sprake van was, dan moet de overheid uitleggen waarom zij handelde zoals zij deed. Kan de overheid, zoals de politie of de KMar, niet uitleggen waarom bepaalde keuzes gemaakt zijn? Dan heeft de overheid "niet aannemelijk gemaakt dat etniciteit geen rol heeft gespeeld en zal ervan moeten worden uitgegaan dat dit wel het geval was."

De Ombudsman geeft meerdere adviezen om te beoordelen óf etniciteit een rol speelde. Daarbij sluit de Ombudsman aan bij redenen die vaak gegeven worden om een controle te rechtvaardigen:

Signalement
Als een ambtenaar zegt dat er een signalement was waar etniciteit onderdeel van uitmaakte, moet de klachtbehandelaar daar geen genoegen mee nemen. De klachtbehandelaar moet vragen stellen over hoe specifiek dit signalement was én of de klager er ook echt aan voldeed.

Honderdprocentscontrole
Als een ambtenaar aangeeft dat iedereen gecontroleerd werd, moet de klachtbehandelaar onderzoeken of inderdaad iedereen gecontroleerd werd, wie daartoe opdracht gaf en of deze opdracht schriftelijk is vastgelegd. Tot slot moet er gekeken worden of de feiten dit bevestigen.

Steekproef
Als een ambtenaar zegt dat hij de burger op basis van een steekproef heeft geselecteerd, dan moet dit verder onderzocht worden. Wat waren de criteria bij die steekproef? En zijn er feiten die onderbouwen dat die criteria ook daadwerkelijk zijn gehanteerd?

Afwijkend gedrag
Als een ambtenaar zegt iemand gecontroleerd werd vanwege afwijkend gedrag, dan moet de klachtbehandelaar hier geen genoegen mee nemen. Wanneer is gedrag afwijkend? Was het gedrag echt afwijkend? En wordt dat gedrag voor alle mensen als afwijkend gezien? De Ombudsman: "Als gedrag alleen voor mensen van een bepaalde etniciteit als afwijkend wordt gezien, heeft etniciteit dus een rol gespeeld bij de keuze om iemand eruit te pikken."

Intuïtie en ervaring
Als een ambtenaar zegt dat iemand gecontroleerd werd op basis van intuïtie en ervaring, dan is dat geen goede uitleg. Volgens de Ombudsman is dat geen "heldere, voor de burger te begrijpen en toetsbare motivering en zal moeten worden aangenomen dat etniciteit wel degelijk een rol heeft gespeeld bij de keuze om de burger te controleren."

Discriminerende opmerkingen
Het feit dat een ambtenaar zich discriminerend uit, maakt duidelijk dat de ambtenaar vooringenomen is of bepaalde vooroordelen heeft. Dat betekent niet direct dat etniciteit de reden was om iemand er uit te pikken, maar de klachtbehandelaar kan het wel meewegen bij de vraag of etniciteit een rol speelt.

Onze conclusie
In dit rapport neemt de Nationale Ombudsman duidelijk stelling in. Er wordt, nogmaals, aangesloten bij de definitie van etnisch profileren die Amnesty Nederland, Controle Alt Delete en de politie gebruiken. Ook schrijft de Ombudsman dat klachten over etnisch profileren niet langer onder de noemer 'discriminatie' geregistreerd worden: etnisch profileren is nu een aparte registratiegrond bij de Ombudsman. De Ombudsman betoont zich zelfkritisch en noemt het 'onbevredigend' dat zij in hun eigen onderzoek geen expliciet oordeel geven over de vraag of er al dan niet etnisch geprofileerd was.
Terug